TH Loong Hang

Chương trình Phonsavan Say đã đem lại thành quả tốt đẹp cho người dân của tỉnh Xiêng Khoảng, nước Lào. Chúng ta đã thực hiện được nhiều công việc ở đây, như phát gạo, muối, tặng quần áo, làm mương dẫn nước, bể chứa nước sạch, làm trường học…đã được báo cáo trong dịp Tết Nguyên đán. Còn sau đây là công việc chúng tôi thực hiện tại Loong Hang.

Một buổi chiều tháng 9 năm 2005, đang giữa mùa mưa của xứ triệu voi, khi chúng tôi đang làm trường học ở Na Khoi trong chương trình Phonsavan Say thì một người Lào khoảng 55 tuổi tới tìm gặp người đại diện của EOCVN. Đó là ông Bu Thoong, trưởng bản Loong Hang xa xôi của huyện Phu Cụt, tỉnh Xiêng Khoảng. Từ bản của mình, Bu Thoong đã đi bộ hơn 12 giờ mới tới nơi chúng tôi đang làm việc. Ông ta đã được một số người trong bản cho hay có một“ Không can xôi lứa” ( tiếng Lào có nghĩa là “ tổ chức từ thiện”) đang làm trường học cho bản Na Khoi. Bu Thoong thức dậy từ 3 giờ sáng, đem theo một nắm xôi với ít muối hột và rất nhiều trái ớt để ăn cho ấm người, rồi lên đường đi tìm chúng tôi xin được giúp đỡ cho bản một ngôi trường mà bao nhiêu thế hệ ở đây vẫn mơ ước. Đêm đó ông ta ở lại cùng chúng tôi và nói chuyện rất nhiều. Bu Thoong cho biết người trong bản đi đám cưới ở Na Khoi về kể nhiều chuyện của “ Không can xôi lứa” EOCVN.

Trường học Loong Hang

Sau khi nghe Bu Thoong trình bày, tôi quyết định sẽ đi Loong Hang để tìm hiểu cuộc sống của dân bản sau khi hoàn tất công việc ở Na Khoi. Bu Thoong muốn tôi cho biết ngày nào đi Loong Hang, khi đó ông ta sẽ cử 2 dân quân có súng AK đi hộ tống, vì sợ tôi đi một mình không an toàn. Nhưng tôi nói tôi sẽ tự lo liệu được, vì đã từng vô ngủ trong sào huyệt của thổ phỉ ở Khệt Phi Xệt Xay Xổm Bun ( khu đặc biệt của Lào) năm 2002. Tôi hỏi đi xe máy vô bản được không? Bu Thoong lắc đầu: “ Lốt chắc pay bò đày” ( xe máy đi không được).

Ngôi trường củ kỷ nghèo nàn ở Loong Hang

Vậy mà sau đó khoảng 2 tháng tôi và Chúc, một người thợ từ VN qua vẫn chạy xe máy vô tới bản Loong Hang trong sự kinh ngạc của dân bản. gần 50 km đường rừng không có một bóng người, chúng tôi mất hơn 3 giờ chạy xe, có đoạn đường một giờ chỉ chạy được 5 km; nhưng nếu đi bộ thì phải mất một ngày ròng rã. Có những khúc con suối, dốc đèo tưởng chừng không vượt qua nổi. Xe ngập hết ống xả bị chết máy khi lội qua suối; có con đèo dựng đứng như một bức tường, tôi lấy trớn cho xe chạy lên 6 lần mới thành công!

Trường học chỉ lác đác mấy em học trò

Khi tới bản, điều khiến chúng tôi bất ngờ là sự nghèo khó của dân ở đây. Nhà rách vách nát. Rất ít người có đủ quần áo, nhiều phụ nữ chỉ có chiếc váy che thân, không có áo nên ở trần! Trẻ em thì đa phần là trần như nhộng. Bản Loong Hang có 50 gia đình, sinh sống ở đây đã hàng trăm năm. Nhưng nơi đây chưa có dấu hiệu gì của nền văn minh vật chất thâm nhập: không chợ búa, không có điện, không trường học, không trạm y tế…họ không có gì hết, ngoài nhưng căn nhà sàn nhỏ bé và nhưng căn lều tồi tàn!

Dân bản cho hay dù họ mù chữ, nhưng vẫn khao khát con cái của họ được biết “cái chữ”; dù họ không bận tâm đến tiền bạc - vì có tiền họ cũng chẳng biết làm gì, mua bán với ai ở xứ này - nhưng họ vẫn cầu mong “ Không can xôi lứa của những người tốt bụng giúp cho bản một ngôi trường lớn bằng 3 ngôi nhà dài 5 sải tay để đủ cho khoảng 100 con em trong bản đi học cái chữ”.




	Những em bé trước căn nhà nghèo


	Họ nói họ không sợ đói, vì không đủ gạo ăn thì họ vô rừng đào củ, hái quả về ăn; nhưng họ rất muốn có đủ quần áo để mặc, vì mùa đông ở đây rất lạnh, mà quần áo thì không phải ai cũng có! Họ nghĩ con em trong bản được đi học sẽ tìm cách đưa bản thoát khỏi tình trạng thiếu áo quần bao đời nay. Vì những người trong bản đến thủ đô Viêng Chăn hay cố đô Luông Pha Băng trở về đều nói là những nơi đó trẻ em được đi học, biết đọc chữ, và không có người nào thiếu áo quần như ở Loong Hang

		Tôi đã có nhiều kỷ niệm vui buồn, cả nhưng chuyện cười ra nước mắt khi làm việc tại Lào. Một lần tôi đi mua rau cho anh em thợ Việt Nam đang làm trường học ở Na Khoi, gặp một bà già bán mớ rau rừng rất ngon, mỗi bó nhỏ giá 500 Kip ( tiền Lào 500 Kip = 5 xu đô la; 100us = 1 triệu Kip). Tôi mua 4 bó rau và đưa cho bà ấy 2000 Kip. Nhưng bà già không chịu, cứ lắc đầu nói “ bò đày” ( không được). Nói qua nói lại một hồi tôi mới hiểu là bà ta không biết tính! Mỗi bó rau bà ấy bán 500 Kip thì tôi phải đưa tiền 500 Kip trả cho bà từng bó một, và cứ lần lượt như thế cho đên bó thứ tư! Nghĩa là tôi đưa 500 Kip, bà ấy trao cho 1 bó rau; và phải làm 4 lần như thế tôi mới có được 4 bó rau! Còn nếu tôi lấy 4 bó rau và trả một lần 2000 Kip thì dứt khoát là không đuợc! Tôi phải chạy 3km để đổi 2000 Kip thành 4 tờ bạc giấy 500 Kip rồi mới quay lại mua được 4 bó rau của bà ấy. Khi quay lại, bà ta rất vui vẻ, trao từng bó rau rồi nhận từng tờ 500 Kip rồi nói: “ mèn lèo” ( phải rồi)!!!


Một em bé đang ăn cơm với phân Bò non

	Trong khi làm mương cho bản Na U tôi cũng gặp tình trạng tương tự. Chúng tôi phải thuê thêm người Lào vận chuyển xi măng, cát sỏi, sắt thép và đào đất, vì công việc rất nhiều mà thợ từ Việt Nam qua chỉ có 8 người. Mỗi người Lào được trả công 10.000 - 15.000 Kip tùy theo công việc. Sau khi hoàn tất việc làm mương, tôi tính ngày công để trả tiền rồi trao cho một người trưởng nhóm để anh ta chia cho mọi người. Họ ngồi lại thành một vòng, trưởng nhóm cầm tiền chia từng tờ cho mỗi người, y hệt như chia bài vậy! Sau đó dư ra một số tiền mệnh giá không bằng nhau, họ không biết làm thế nào để chia, nên quyết định mua rượu uống chung! Mỗi người chỉ được vài chục đô la mà chia mất gần một buổi mới xong, và còn phàn nàn với tôi rằng, họ rất khó khăn khi phải chia tiền như thế, không biết tính thế nào! Nếu sau này mà tôi thuê họ đi làm thì lúc trả tiền công nhất thiết là tôi phải tính tiền cho từng người và chia giùm họ luôn! Nếu như nhưng người dân hiền lành, thật thà, chất phác này được đi học, thì làm gì có cảnh cười ra nước mắt như tôi đã gặp!

		Tận thấy niềm vui của bà con và kết quả thiết thực của việc làm trường học cho bản Na Khoi, tôi đã kể lại những điều mắt thấy tai nghe và những lời thỉnh cầu của người dân bản Loong Hang cho anh chị Minh Liên nghe. Chị Diệu Liên đã tích cực vận động để biến ước mơ của dân bản Loong Hang thành sự thực. Và đầu năm 2006 ân nhân John đã bằng lòng tài trợ cho dự án làm trường học ở Loong Hang để giúp cho dân nghèo nơi đây được học hành. Trường học được xây cất tại một khoảng đất rộng, trung tâm bản Loong Hang. Trước khi triển khai việc xây cất, chúng tôi đã làm việc rất cụ thể và chi tiết với chính phủ Lào và huyện Phu Cụt về việc cử giáo viên tới đây dạy học. Huyện đã bằng lòng cho 3 giáo viên tới đây, với khoản lương hàng tháng là 200.000 Kip ( khoảng 20us). Dân bản thì họp bàn rất nhiều đêm, và họ đã dành một vùng đất rộng rãi, bằng phẳng, đẹp nhất trong bản để làm trường học.

		Trường được xây cất ở bãi đất trống giữa bản, phía sau tựa vào ngọn núi cao. Xung quanh là nhưng ngôi nhà sàn nhỏ của dân bản. Việc xây cất có nhiều thuận lợi, song cũng không ít khó khăn. Việc vận chuyển vật liệu xây dựng như xi măng, tole, gỗ, cát sỏi tới bản vô cùng vất vả và tốn tiền. Một chuyến xe chở vật liệu xây dựng từ phố tới bản khoảng 50 km với chi phí 2 triệu rưỡi Kip( khoảng 250 us; ở VN chỉ tốn khoảng 30us)! Có những đoạn đường 10 km mà xe chạy hết 3 giờ! Và có 10 km cuối cùng thì xe không chạy nổi, phải thuê 2 người vác một bao xi măng! Nhưng 8 anh em thợ chuyên làm việc cho EOCVN từ VN qua không ai than vãn. Anh em đã làm việc hết mình. Có đêm đốt đuốc làm tới khuya, để hoàn tất công việc cho kịp về gặt lúa ở quê nhà! Có lẽ không có nơi nào thợ làm việc mà phải có dân quân mang súng canh gác như ở đây! Dù chưa bị thổ phỉ tấn công, nhưng dân bản vẫn canh phòng để bảo đảm an toàn cho chúng tôi. Hàng ngày, khi thợ làm việc đều có dân quân bồng súng đứng gác xung quanh. Và khi tôi có việc phải ra phố thì bản đều cử 2 dân quân mang súng AK 47 đi theo bảo vệ.




		Một người nông dân đang uống nước ao tù bên đường



	Trường học trong thời kỳ xây dựng



	Làm sườn bằng gổ



			Lợp mái bằng Tole



Đúc bê tông nền trường học


	Trong khi làm trường học, chúng tôi cũng triển khai làm 2 bể chứa nước sạch, mỗi bể khoảng 6 m3, rồi mua ống nhựa để đưa nguồn nước từ khe suối trong rừng về bể nước để dân bản sinh hoạt. Mỗi bể nước tốn khoảng 1000 us ( bao gồm đổ bê tông xi măng, mua ống nước và tiền công).






				Thợ đang làm bể nước Loong Hang





			Hoàn thành bể nước Loong Hang

Khi làm trường học, chúng tôi còn nhận được sự hỗ trợ của 2 ân nhân với số tiền 100 us và 100 Cnd, dùng để mua áo tặng cho học sinh nhân ngày khai trường. 100 chiếc áo trắng được in dòng chữ kỷ niệm tặng cho các em học sinh ngày đến trường. Thông thường tháng 9 là bắt đầu năm học mới, nhưng ở nơi này tháng 4 lại là ngày khai trường, vì bao nhiêu năm nay bây giờ Loong Hang mới có được một mái trường. Các em đến trường nhân ngày khánh thành trường học, và để chuẩn bị cho một năm học mới chính thức vào tháng chín năm nay. Lớn nhỏ, trai gái đủ lứa tuổi đều được xếp chung lớp học với nhau, có em nhỏ xíu mới 6 tuổi, có em sắp đi lấy chồng cùng ngồi chung một lớp!

Thực ra trước đây ở bản Loong Hang vẫn có một số em đi học, nhưng vì không có trường nên các em phải đi xa 10 km và ở trọ để đi học tại bản Khâng, đó là nơi có trường học gần nhất. Nhưng mấy năm trước có 2 em đi học bị mất tích, dân bản cho là bị hổ ăn thịt, nên không có ai dám đi học xa nữa. Các em chỉ học được đến lớp 5 mà thôi. Sau đó những em học khá và gia đình có khả năng thì sẽ cho ra phố ở trọ để học cấp 3, rồi học cao hơn nữa. Trong bản có đến 5 em bây giờ đã làm giáo viên ở các bản trong huyện. Khi chúng ta xây cất trường học, ngành giáo dục của huyện và tỉnh sẽ điều chuyển 3 giáo viên ở những bản trong huyện gần đó về Loong Hang dạy cho các em. Người Lào không đặt năng vấn đề tiền bạc, nên đồng lương giáo viên chỉ 20 us/ tháng họ vẫn vui vẻ đi dạy học. Trường học chưa làm xong, chúng tôi đã thấy giáo viên về đây chờ dạy học.




		Trường học vừa mới xây xong với số học trò đông đúc



	Các em được mặc đồng phục có tên ông John

Dân ở đây rất hiền lành thật thà, chưa bao giờ xảy ra trộm cắp. Mọi thứ vật liệu làm trường học và bể nước chăng cần phải trông coi; chiếc xe honda tôi bỏ ngoài rừng mấy ngày liền mà chẳng ai đụng tới. Dân bản nói từ xưa đến nay chưa hề có kẻ trộm! Nhà không cần khóa cửa, cài then; thóc lúa gặt xong làm lều để bên bìa rừng.

Ở đây có rất nhiều rắn, có con to bằng bắp chân, dài tới gần 4 mét, đen thui. Muỗi thì nhiều vô kể, nhiều hơn muỗi ở Đồng Tháp Mười! Có hơi người là muỗi bu lại như đàn ong, trời tối là phải chui vô mùng ngay. Chuột cũng thật nhiều, đêm ngủ lũ chuột chạy quanh mùng như biểu dương lực lượng. Chúng còn cạp vào chân và mũi khi tôi ngủ!

Thật không thể nào mô tả đầy đủ niềm vui sướng của dân bản Loong Hang khi được chúng ta xây cất trường học! Ngày khánh thành, cả bản rộn lên niềm vui sướng. Tất cả mọi người đều nghỉ làm rẫy để tập trung ở trường học vui chơi với nhau và xem con em mình đựơc bận áo mới trắng tinh bước vào ngồi trong lớp học sạch sẽ và rộng rãi. Hơn chục người mang theo súng, chia nhau đứng quanh trường để bảo đảm sự an toàn cho cuộc vui! Họ sung sướng quá, có người đã bật ra nhưng giọt nước mắt vui tươi, rồi nghẹn ngào nắm tay chúng tôi và nói: “ Khọp chay lãi! Đì chay lãi”! ( Nghĩa là cám ơn nhiều. Rất vui lòng). Sau lễ khánh thành trường học, dân bản đã tổ chức một buổi lễ rất vui vẻ và long trọng, gọi là “ Xu khoăn”. Lễ “ Xu khoăn” là trang trọng nhất trong cuộc đời của người Lào, thể hiện lòng quý mến đối với người được họ buộc chỉ cổ tay. Người Việt thường gọi nôm na đó là lễ “ buộc chỉ cổ tay”, vì sau khi làm lễ người Lào buộc rất nhiều chỉ ngũ sắc vào cổ tay người được họ làm lễ “ Xu khoăn”. Tất cả bản đã chuẩn bị hai ngày cho buổi lễ này. Họ còn mời thầy cúng về để làm lễ cho chúng tôi. Tất cả mọi người đều buộc chỉ cổ tay cho chúng tôi sau khi thầy cúng đã làm lễ xong. Sau lễ “ Xu khoăn” họ coi chúng tôi là những người anh em, và thường gọi là “ Xiều” ( bạn rất thân, người anh em). Lễ “ Xu khoăn” vừa xem chúng tôi như người anh em, vừa là cầu mong may mắn và xua đi những điều không may cho chúng tôi.

Trong buổi lễ, có một số người của hai bản cách Loong Hang 20 và 30 km đến tham dự, và họ nói với chúng tôi khi ra về rằng bản của họ rất tha thiết mong được giúp đỡ một ngôi trường và hai bể nước như bản Loong Hang, vì bản của họ cũng nghèo như Loong Hang và chưa có ai giúp gì cả. Còn dân bản Loong Hang thì ước mơ có được một trạm y tế để huyện cử y sỹ về chữa bệnh cho họ.

Chúng tôi rất vui khi được cả bản quan tâm và quý mến, coi là người anh em. Và khi kết thúc buổi lễ “ Xu khoăn”, mỗi chúng tôi đều được tặng những món quà do dân bản làm ra. Riêng chị Diệp Yên Bình và chị Diệu Liên thì được dân bản gửi tặng mỗi người một chiếc váy bằng vải thô, do người phụ nữ khéo tay nhất bản dệt gần 20 ngày để tặng cho hai vị ân nhân đã rất quan tâm đến dân bản, cho dù họ chưa hề được biết mặt! Dù nghèo khó, nhưng họ là những người biết chia sẻ.

Chúng tôi xin chuyển lời cảm ơn của tất cả dân bản Loong Hang tới ân nhân John P. Walsh và hai ân nhân đã tặng 100 chiếc áo trắng cho các em học sinh. Xin chuyển lời cảm ơn và lời chúc tốt đẹp nhất của dân bản tới chị Diệp Yên Bình, vợ chồng chị Diệu Liên và tất cả quý ân nhân đã quan tâm và giúp đỡ! Chúng tôi xin chân thành cảm ơn tất cả quý ân nhân đã tiếp tay cho chúng tôi thực hiện chương trình Phonsavan Say cũng như trường học cho bản Loong Hang!

Xin trân trọng kính chào và chúc quý vị dồi dào sức khỏe!
Kính.
Phan Đăng Hòe.

Chi phí thực hiện:
1)    Trường học: Tổng diện tích 192 m2, có 3 lớp học. Nhà cột gỗ, vách gỗ, lợp tole, nền bê tông xi măng.
    Tổng chi phí làm trường học ( cả tiền công): 6000us
2) 30 bộ bàn ghế học sinh, 3 bàn ghế giáo viên, 3 tấm bảng đen: 1000 usd.
3) 2 bể chứa nước, mỗi bể 6m3 và hệ thống ống dẫn nước từ khe suối trong rừng về bản: 1250 usd ( mỗi bể nước và hệ thống ống dẫn nước là 625 usd).
4) 50 phần quà cho 50 gia đình, mỗi phần quà gồm có: 1 mền len, 1 mùng và 3 bộ quần áo ấm, trị giá bình quân 15 us.
     Tổng chi phí quà: 750 usd
5)100 áo trắng tặng cho học sinh ngày đến trường: 100us và 100 Cdn
*** Tổng chi phí thực hiện chương trình tại Loong Hang: 9100us và 100 cdn