|
|
 |
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
SỬA TRƯỜNG CŨ
Sau khi thỏa thuận với thợ làm trường mới, dự định sẽ tặng làng Rạch Dừng mà chị Diệu Liên đă đi khảo sát và ngủ lại nhà thầy Tư Lùn (chị Diệu Liên đă kể trong bài viết trước). Tôi thuê ghe đi Sa Son kéo trường cũ rách nát của cô Loan về để sửa chữa. V́ chỉ có ở Kampong Luong mới đủ điều kiện để làm việc này (có thợ, tre, gỗ và các vật liệu khác). Khi tới Sa Son được biết thầy Tư Lùn đă bị bệnh nằm liệt một chỗ, không c̣n dạy được nữa. Tôi quyết định kéo trường cùng với cô Loan về Kampong Luong, làm xong trường mới sẽ tặng Sa Son, c̣n trường cũ sửa xong sẽ tặng cho một trong những làng nổi có cô giáo mà chưa có trường học. Kha Len th́ có cô Huệ, không có trường, nhưng bây giờ cô Huệ cũng đă đi lấy chồng. Khi đi phát gạo tôi có ghé thăm thầy Tư Lùn trong t́nh trạng rất đáng thương, liệt hai chân nằm một chỗ, mắt cá bị loét tận xương! Không có tiền đi chưa trị, nước mắt thầy lăn trên má…
Trường cũ đă mục nát và sắp ch́m. Cô Loan nói liều ḿnh ở lại dạy thêm được bữa nào hay bữa đó, chứ cô sợ hăi lắm, không biết trường ch́m khi nào! Nếu đang đêm mà ch́m giữa biển th́ cô cũng đi theo trường luôn! Đêm nào có mưa gió là cô không dám ngủ, và có muốn ngủ cũng không thể ngủ được, v́ trong nhà cũng như ngoài trời, nước tuôn xối xả, trường chao đảo, lắc lư như sắp vỡ toang! Mưa gió là cô ôm lấy con chó và 2 con mèo ngồi run chờ trời sáng! Vừa nói cô Loan rưng rưng nước mắt, vẫn chưa tin là tôi sẽ sửa lại ngôi trường rách nát đó. Cô Loan nói: “Có vài người tới đây thăm bà con, họ cũng hứa hẹn sẽ về VN kêu gọi bạn bè và các nhà hảo tâm giúp sửa trường cho Sa Son. Nhưng chờ hoài, chờ mỏi ṃn, trường sắp ch́m mà không thấy ǵ hết”.
Khi buộc trường vào ghe để kéo đi, cô Loan mới tin đó là sự thật. Từ Sa Son chiếc ghe 350 sức ngựa kéo ngôi trường về Kampong Luong mất hơn 5 giờ, cả đi và về mất trọn 1 ngày. Tôi lo sợ trường quá mục nát sẽ bị sóng gió trên đánh vỡ tan ra từng mảnh khi kéo trên biển! May thay, nó vẫn về được Kampong Luong khi đă tối, ra giữa biển phải dừng lại để chằng buộc lại.
Hoàn cảnh cô Loan cũng đáng thương, chị Diệu Liên đă kể qua trong bài viết trước đây. Hiện nay cô đang bị đau thần kinh tọa, một chân teo nhỏ, phải đi cà nhắc. Cơn đau hành hạ cô phải chịu đựng. Trong thời gian theo trường về Kampong Luong sửa, tôi có giúp cô ít tiền để sống trong thời gian nghỉ dạy không có thu nhập và khuyên cô đi chữa bệnh. Ở đây không có bác sỹ, nên cô Loan phải vượt 350km, cả đi và về, tới thủ đô để chích một mũi thuốc, rồi xin toa mua thuốc về uống. Tôi nghĩ đến t́nh cảnh của những người bệnh ở vùng Biển Hồ thật khó khăn, ai đó bị bệnh cấp cứu như chửa ngoài dạ con vỡ, đột quỵ, nhồi máu cơ tim…coi như bó tay nằm chờ thần chết định đoạt! Làng lớn như Kampong Luong th́ có người bán thuốc, nhưng chẳng ai có chuyên môn về y dược, cũng không học hành ǵ, họ chỉ biết sơ qua về thuốc giảm đau, kháng sinh… ai hỏi mua thuốc ǵ bán thuốc đó! Kampong Luong, Cầu Ḥ có trạm y tế, nhưng khi nào cũng đóng cửa im ỉm. Dân nói chỉ khi nào có chương tŕnh chích, uống thuốc ngừa cho con nít th́ mới có y sĩ tới.
Hỏi thợ chi phí sửa chữa, thợ cũng nói họ chỉ biết lấy 1000usd tiền công, hư cái ǵ, cần vật liệu ǵ thay thế tôi phải trả. Trường này mục nát quá, phải thay rất nhiều gỗ, lợp lại mái tole, thêm 2 cốn tre hai bên phà để trường nổi cao hơn, đỡ chao đảo và lắc lư, có thể chống chọi được với mưa to và sóng gió. V́ luôn tiếp xúc với nước, mưa gió, nên cần được sơn để gỗ bền lâu không bị mục.
|
|
|
|
Khi sữa chữa, thợ lắc đầu, lè lưỡi v́ đụng vô cái ǵ cũng mục nát, phải thay thế. Tôi lo lắng sợ số tiền mua vật liệu thay thế sẽ vượt quá con số dự tính! V́ gỗ, tre, đinh ốc, tole, sơn tôi đều phải trả, thợ chỉ biết lấy tiền công. May thay, tất cả đều ổn. Sửa xong có thể dùng 15 – 20 năm nữa!
Khi đi phát gạo, tôi t́m hiểu để xem nên tặng trường cũ đă sửa cho làng nào. Thấy làng Rạch Lộ Quưt chưa có trường mà lại có giáo viên. Cô Nguyễn Thị Kiếu c̣n rất trẻ, mới 19 tuổi, từng được đi học ở Phnom Penh, biết cả tiếng Việt và tiếng Cambodia. Làng nổi này bao đời nay không có trường mà cũng chẳng có ai dạy các em. Cả làng có 69 gia đ́nh, khoảng 150 em từ 6 – 15 tuổi. Ở đây không có trường học, nên 20 tuổi cũng không ai biết chữ. Cô Kiếu trước sống với bà con ở Phnom Penh nên được đi học hết cấp 2. Về ở với gia đ́nh tại đây, cô Kiếu thương tụi nhỏ mù chữ, mở lớp học t́nh thương tại gia. Những lư do như thế tôi thấy sửa trường cũ tặng Rạch Lộ Quưt là hợp lư nhất.
Dạy học ở vùng Biển Hồ dù là có trường hay dạy tại gia th́ thầy cô giáo đều là những người rất thương học sinh, em nào có tiền th́ mỗi ngày 200 – 300 riel (tương đương 1000VND hoặc 5 xu đô la); nghèo th́ miễn phí.
Giáo viên đều không qua đào tạo sư phạm, chỉ là những người biết chữ và có tấm ḷng đối với các em, truyền thụ cho học sinh tất cả những ǵ họ có.
Hiện tại chỉ có những làng lớn, dân số đông và thuận tiện đi lại là có trường, c̣n đa phần chưa có trường.
|
|
|
|
|
Trường đem tặng phải có đông đủ bà con, hội Việt kiều của xă, cán bộ ấp và nói công khai cho mọi người biết là tài sản chung của làng, không được phép bán, không được kéo đi nơi khác. Mọi người đều có quyền lợi và trách nhiệm giữ ǵn để sử dụng được dài lâu. Sau 5 năm, có thể phải sửa chữa những hư hỏng nhẹ. Nên cô giáo sẽ dành 1 ít tiền hàng tháng và ai có ma chay cưới hỏi mượn trường học lo công việc, th́ gia chủ sẽ hùn vô 50,000 – 100,000 riel, coi như quỹ để dành sửa chữa trường. Tham khảo ư kiến th́ mọi người đều bằng ḷng như thế, cho đó là giải pháp tốt nhất khi tặng trường cho bà con Biển Hồ. Khi đă là tài sản chung th́ không ai có thể chiếm giữ, mua bán hay kéo đi nơi khác. Bà con đều khao khát có trường học, nên họ rất trân trọng và giữ ǵn.
Hiện tại làng nào cũng tha thiết có được một nhà cộng đồng lớn khoảng 120m2 và một ngôi nhà nổi nhỏ, khoảng 15 – 20m2, để làm nhà hộ sinh. V́ vùng Biển Hồ không làng nào có nhà hộ sinh, phụ nữ chuyển dạ th́ mời bà mụ tới nhà riêng để đỡ. Nhà là những chiếc ghe nhỏ xíu, có khi chỉ 6m2, lợp lá dừa nước, cao chỉ 1,2m, phải ḅ chứ không đi được. Chật chội và thiếu vệ sinh như thế không thể an toàn cho một cuộc “đi biển” của phụ nữ! Chi phí mỗi nhà hộ sinh ước tính khoảng 6000 – 8,000usd. Nhà cộng đồng là những ngôi nhà dùng cho hội họp, cưới hỏi, đám ma. Hiện tại khi ai có công việc ǵ đều phải thuê: đám cưới 1,5 triệu riel( khoảng 370usd); đám ma 600,000riel ( 240usd). Nhà trung b́nh có thể lo được, nhưng hơn 50% gia đ́nh nghèo không thể có tiền để thuê nhà lo ma chay. Kampong Luong đông dân như vậy mà hiện nay vẫn chưa có nhà cộng đồng. Khi có nhà cộng đồng, đám cưới th́ bỏ ra 200,000 riel, đám ma 100,000 riel cho vào quỹ để khi hư hỏng mà sửa chữa, như vậy có thể dùng được rất lâu dài và hiệu quả.
Bà con ở Biển Hồ tuy nghèo, mưu sinh vất vả, thiếu thốn, nhưng điều đáng quư là sống t́nh nghĩa, luôn đùm bọc, giúp đỡ lẫn nhau, chia sẻ khi khó khăn, hoạn nạn. Trẻ em thất học, nhưng hầu hết rất ngoan.
Đó là những điều tôi muốn chia sẻ sau một tháng ăn cùng, sống cùng và làm việc cùng bà con ở Biển Hồ, để ai muốn san sẻ, giúp đỡ họ th́ có được một chút khái niệm về công việc ở vùng Biển Hồ, mong đem lại nhiều hiệu quả và lợi lạc cho bà con nghèo xa xứ!
Tôi rời Biển Hồ lúc 4 giờ sáng để về Việt Nam, chỉ c̣n vài ngày nữa là tới Chum, lễ hội đông vui nhất của người dân vùng Biển Hồ, ăn mừng nước lũ phân đồng (nước lên đỉnh điểm). Trong kư ức in đậm h́nh ảnh các cụ già neo đơn húp cháo trong những chiếc ghe nhỏ rách nát, bên dưới bọc nilon, chao đảo trong sóng gió; những gia đ́nh đông con sống trong chiếc bè nhỏ xíu trên mấy thùng phuy; những phụ nữ đơn côi đi giăng câu, thả lưới nuôi đàn con nheo nhóc, họ mất chồng v́ Pol Pot, v́ giông băo trên biển; những đứa trẻ mù chữ, gương mặt sạm nắng gió, đậm nét khắc khổ, cam chịu hàng ngày bơi xuồng bán hàng rong, bánh bao, cà phê hoặc mấy con cá nhỏ kiếm tiền mua gạo đắp đổi qua ngày. Về Sài G̣n vẫn ám ảnh bởi những số phận thiếu may mắn, những cuộc đời dập dềnh trên sóng nước. Thấy nụ cười rạng rỡ của cô Loan, cô Kiếu và các em học sinh trên hai ngôi trường. Không biết ngày mai và những ngày kế tiếp họ sẽ ra sao? Cuộc sống càng khó khăn, con người càng khát khao được đổi đời! Cầu mong cho cuộc sống của bà con ở Biển Hồ ngày một khá hơn và được nhiều người quan tâm chia sẻ! Cầu mong khát vọng đổi đời của bà con trở thành hiện thực!
Phan Đăng Ḥe.
|
|
|
