|
Đến một lúc không còn kiên nhẫn nữa, tôi hỏi tại sao không đóng thật mạnh, mà cứ đóng nhẹ hều như vậy? Anh Thông Xa Vắt, trưởng bản Na khẽ khàng trả lời: - Sợ ma!
Tôi tưởng mình nghe nhầm, hỏi lại:
- Tại sao lại sợ ma?
Thông Xa Vắt giải thích:
- Nếu đóng đinh mạnh trên mái tole thì ma sẽ đến!
Anh em người Việt đều cười nghiêng ngả! Người Lào giải thích: “Đóng đinh nhẹ thì không sao, nhưng nếu đóng mạnh thì con ma trong rừng nghe tiếng ồn nó sẽ đến. Mà khi con ma đến là nó sẽ gây ra nhiều chuyện không hay. Nó sẽ làm cho dân bản bị đau ốm, bệnh tật. Rồi phải mua trâu bò, heo gà về để cúng ma”.
Hèn chi những lúc tôi đóng đinh là tất cả người Lào có mặt đều dừng tay để nhìn với vẻ mặt rất e dè và sợ hãi!
Tôi hỏi:
- Ma có nhiều không?
Thông Xa Vắt đáp:
- Ma nhiều lắm!
- Có thấy ma lần nào chưa?
Anh ta cười với vẻ mặt ngây thơ như trẻ con rồi trả lời:
- Chưa thấy!
Sau này chúng tôi mới biết Loong Hang không phải là tên một bản, mà là tên của một vùng đất – cũng có thể gọi Loong Hang là bản lớn. Trường Loong Hang được xây cất ở bản Na Buộc, gần đó còn có bản Họi Phùn và bản Na. Con em ba bản này sẽ đi học chung ở trường Loong Hang. Bản của Lào là một đơn vị hành chánh, tương tự như phường, xã ở Việt Nam . Nhưng dân cư thưa thớt và ít hơn xã ở VN nhiều.
Phía trong Loong Hang còn có bản Vang Mú, Khon Than, Xúc Xám, Lang Chong, Phôn Khăm, Pạc Hang. Bản này qua bản kia khoảng 5 - 7 km.
Một hôm đi qua nhà trưởng bản Họi Phùn, thấy ông ta đang lui cui làm cái gì đó như chuồng gà. Tôi hỏi làm cái gì, ông ta đáp:
- Làm cái nhà cho con ma ở.
- Thế làm nhà cho ma rồi để ở đâu?
- Đem vào rừng cho nó ở. Thỉnh thoảng phải đem xôi thịt vô cho nó ăn. Nếu không nó sẽ làm cho dân bản bị bệnh!
Cả vùng này có 9 bản, mỗi bản có ít nhất là 30 nóc nhà, nhiều nhất là 52 nhà. Ước tính tất cả khoảng hơn 2000 người. Vậy mà cả xứ này không hề có một trạm y tế để khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe cho bà con. Khi bị bệnh họ phải mời thầy cúng đến để cúng ma!
Nếu bị bệnh quá nặng, thầy cúng bó tay, khi đó họ phải khiêng người bệnh băng rừng lội suối khoảng 30km để tới bệnh viện huyện Phu Cụt. Dân bản nói nếu như họ có một “hồng mỏ nọi”(trong tiếng Lào, bệnh viện = hồng mỏ; nhỏ = nọi; nghĩa là bệnh viện nhỏ), thì khi dân bản bị bệnh sẽ được y tá chữa, không phải mời thầy cúng về cúng ma. Nếu bệnh nhân mắc bệnh quá nặng, y tá không chữa được thì họ sẽ dắt ngựa ra thồ bác sỹ ở bệnh viện huyện vô cứu chữa.
Cúng ma (tiếng Lào gọi là liệng phỉ) là phong tục và cũng là cách cuối cùng khi dân bản bị bệnh! Tôi hỏi kỹ về chuyện này, dân bản cho hay:
Khi một người bị bệnh, dù nặng hay nhẹ họ đều cho rằng người đó đã làm điều gì khiến con ma phật ý! Ma nổi giận thì sẽ làm họ bị bệnh. Nếu bệnh nhẹ thì một thời gian cũng tự khỏi, và như thế là họ cho rằng người đó biết ăn năn hối cải, được con ma tha thứ! Nếu bệnh nặng, đã làm đủ mọi cách mà dân bản có thể nghĩ ra, nhưng vẫn không thuyên giảm hay khỏi bệnh, thì họ cho rằng chỉ còn cách mời thầy cúng về cúng ma mới hy vọng thoát được!
Dân bản kể rằng khi mời thầy cúng thì dù có khỏi bệnh hay không, gia đình người bệnh cũng phải tốn khá nhiều tiền. Bệnh nhẹ thì cúng heo gà, bệnh nặng phải mổ trâu bò để cúng. Cúng rồi mà không thấy bệnh thuyên giảm thì có nghĩa là con ma đó chưa hài lòng! Ví dụ một người bị bệnh, chữa trị bằng các thứ thuốc lá, rễ cây trong rừng không khỏi, thì họ phải nghĩ đến chuyện mời thầy cúng lo liệu. Lễ vật cho thầy cúng quả là một gáng nặng, đôi khi quá sức đối với một gia đình sinh sống bằng rau củ trong rừng, tự cung tự cấp ở một xứ không có chợ búa, mua bán. Có khi họ phải vay mượn để mua một con bò về làm thịt theo yêu cầu của thầy cúng. Khi “liệng phỉ”, dân bản tập trung xua đuổi con ma, cầu nguyện cho con bệnh tai qua nạn khỏi. Sau đó họ được ăn uống một bữa; còn thầy cúng thì no xôi chán chè lại còn được mang về một đùi sau con bò và 3 xương sườn! Có khi gia chủ phải cúng thêm cho thầy 200 – 300 nghìn Kip (khoảng 20 – 30 USD). Dù bệnh khỏi hay không, thầy cúng vẫn được những lễ vật đó. Nếu bệnh không khỏi, thầy cúng sẽ phán: “Con ma này không ăn thịt bò, muốn khỏi bệnh thì phải cúng thịt trâu!” 3 –5 triệu Kip một con bò ( khoảng 300 – 500 USD). Cúng hoài mà vẫn không hiệu nghiệm thì thầy cúng lại phán: “Con ma này rất cao tay, nó không chịu ăn thịt trâu bò, thôi không cho nó ăn nữa”! Thế là người bệnh nằm chịu số phận định đoạt!
Cũng có khi gia đình bệnh nhân thấy cúng không có kết quả đành đem người bệnh đi bệnh viện. Có người vẫn biết là dùng tiền mua trâu bò làm thịt để cúng ma đó để đem người bệnh đi bệnh viện vẫn hơn mời thầy cúng về “liệng phỉ”. Nhưng họ nói phong tục “liệng phỉ” đã ăn sâu vào suy nghĩ của dân bản, nên khó mà làm cho họ thay đổi được suy nghĩ! Hơn nữa bệnh viện huyện lại quá xa, đường sá khó khăn cách trở, khiến họ không dám nghĩ đến chuyện đi bệnh viện.
Nếu có “hồng mỏ nọi” thì dân bản sẽ xin chính phủ cấp thuốc để y tá chữa bệnh cho họ. Cả xứ Loong Hang có 6 y tá được đi học ở thủ đô Viêng Chăn, nhưng khi về bản thì không có trạm y tế để làm việc. Khi có phụ nữ sinh đẻ, họ đều lâm bồn tại nhà, vì không có trạm y tế để sinh con. Nếu mời được y tá thì họ mời, không mời được thì bà con tự lo liệu. Sẽ sinh tại nhà, dùng dao thái rau để cắt rốn! Và có thể xuống suối tắm ngay, chứ không cần kiêng cữ như phụ nữ VN!
Quảng đường rừng 30km, lên dốc xuống đèo và phải lội qua nhiều con suối mới ra tới huyện thật quá vất vả cho người bình thường đi bộ; nếu khiêng người bệnh đi thì không biết kết cuộc sẽ ra sao! Chiếc xe Honda tôi chạy từ VN qua cũng chỉ có một mình tôi chạy được trên con đường vô Loong Hang, không người thợ VN nào dám cầm lái. Có những con đèo dốc dựng đứng, có khi phải lấy đà chạy đến 6 lần mới vượt lên được. Mùa khô thì còn đi được, khi nhưng cơn mưa đổ xuống, nước suối dâng cao thì chẳng có cách nào để chạy xe. Dân bản gần như sống cách biệt với thế giới bên ngoài! Có những lần nước suối quá to, ngập hết ống xả làm xe chết máy, tôi phải dùng ống nhựa để nối vào ống pô để chạy qua suối.
Sau khi làm xong trường Loong Hang, có 6 người thợ VN ở lại trung tâm tỉnh Xiêng Khoảng để làm nhà cho người Lào, chỉ có 2 người về VN. Biết được điều này nên lâu lâu có người đi ra phố dân bản lại cử họ đến gặp mấy người thợ nhờ chuyển lời thỉnh cầu của dân bản tha thiết xin chị Diệu Liên và chị Diệp Yên Bình giúp xây dựng “hồng mỏ nọi” và hồng hiên (trường học).
Chúng tôi chuyển tới chị Diệu Liên và chị Diệp Yên Bình lời khẩn cầu của những con người hiền lành đáng thương này.
Phan Đăng Hoè
|
